สายตรงท้องถิ่น: ปฏิรูปโครงสร้างส่วนราชการและท้องถิ่นใหม่

สายตรงท้องถิ่น: ปฏิรูปโครงสร้างส่วนราชการและท้องถิ่นใหม่

สยามรัฐ  ฉบับวันที่ ๒๕ มิถุนายน ๒๕๖๑

ศาสตราจารย์ ดร.โกวิทย์ พวงงาม           "ยุทธศาสตร์ชาติและการปฏิรูปประเทศ"กำลังจะเดินหน้าไปโดยไม่ได้ให้ความสำคัญ หรือกำหนดให้เรื่องการปกครองท้องถิ่นให้เป็นวาระของยุทธศาสตร์แต่อย่างใด โดยเฉพาะเรื่องการกำหนดให้การปกครองท้องถิ่นเป็นฐานในการพัฒนาประเทศ ทั้งนี้เพราะ พบว่าการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ชาติและแนวทางการปฏิรูปประเทศ ไปให้น้ำหนักที่กลไกภาครัฐ และกลไกส่วนราชการเป็นหลัก           จึงทำให้เห็นว่า การพัฒนาประเทศนั้น นับตั้งแต่มีแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 1 จนถึงฉบับที่ 12 ยังให้น้ำหนักไปที่กลไกส่วนราชการทั้งส่วนกลางและส่วนภูมิภาคให้เป็นกลไกหลักในการพัฒนาประเทศ หรืออาจกล่าวได้ว่า การพัฒนาประเทศยังรวมศูนย์อำนาจ กล่าวโดยสรุป จะเห็นว่าเรายังไม่เคยมีการเปลี่ยนแปลงกรอบความคิด (Mindset) เพื่อตอกย้ำว่า การบริหารการพัฒนาประเทศยังรวมศูนย์ไว้ที่ส่วนกลาง โดยมีราชการส่วนกลางที่มีแขนขาราชการส่วนภูมิภาคสนับสนุนช่วยเหลืออย่างเหนียวแน่น มั่นคง และอาจจะกล่าวได้ว่า แม้มีข้อเสนอให้มีการลดอำนาจภาครัฐเพิ่มอำนาจท้องถิ่นก็ตามแต่ก็ยังไม่มีอะไรเป็นมรรคผลตามข้อเสนอดังกล่าว           ผมจึงมีข้อเสนอให้มีการเปลี่ยนกรอบความคิดใหม่ (Mindset) โดยใช้ฐานท้องถิ่นเป็นฐานการพัฒนาประเทศนั้น เพราะเห็นว่าการพัฒนาประเทศที่ผ่านมา การใช้ส่วนกลางเป็นศูนย์รวมอำนาจนั้นไม่ได้ช่วยแก้ไขปัญหาของประเทศและไม่ได้ตอบโจทย์การพัฒนาประเทศที่จะลดความเหลื่อมล้ำ ลดช่องว่าง และแก้ไขปัญหาความยากจน รวมทั้งความไม่เท่าเทียมในการครอบครองทรัพยากรลงได้ และกลับจะทำให้คนไทยและสังคมไทยกลับมีช่องว่างและความเหลื่อมล้ำเพิ่มมากขึ้น           ความเชื่อเรื่องการพัฒนาประเทศโดยใช้ฐานท้องถิ่นเป็นฐานการพัฒนาประเทศนั้นเป็นความเชื่อในเชิงการเปลี่ยนกรอบความคิด (Mind set) ที่สร้างยุทธศาสตร์ชาติโดยการให้น้ำหนักไปที่หน่วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ให้เป็นหน่วยกลไกในการแก้ไขปัญหาของประเทศที่เห็นว่า องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีความเข้าใจปัญหาและรับรู้ข้อมูลอย่างลึกซึ้งมากกว่าราชการส่วนกลางและราชการส่วนภูมิภาค เนื่องจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นนั้น สามารถสำรวจข้อมูลที่มีรายละเอียดในเชิง Big Data ได้ เช่นมีฐานข้อมูลคนจนคนด้อยโอกาส คนไร้ที่พึ่งคนพิการ ผู้สูงอายุ หรือประชาชนที่ต้องการความช่วยเหลือจากรัฐ เป็นต้น โดยข้อมูลเหล่านี้จะนำไปสู่การจัดการทำแผนพัฒนาท้องถิ่น และสามารถแก้ไขปัญหาพื้นฐานของประเทศได้ ซึ่งจะส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลง           รัฐบาลและภาคส่วนราชการเองจะต้องมีความเชื่อมั่นเช่นกันว่าองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จะสามารถเป็นฐานที่จะช่วยพัฒนาและแก้ไขปัญหาของประเทศได้  โดยเฉพาะปัญหาขั้นพื้นฐานของประชาชนในการดำรงชีวิตอยู่ตลอดจนคุณภาพชีวิตของประชาชน           ดังนั้น ผมจึงเห็นว่า "การปรับโครงสร้างอำนาจในการบริหารราชการ จึงเป็นหัวใจของการปฏิรูปประเทศ" โดยเฉพาะการจัดความสัมพันธ์และการปรับโครงสร้างอำนาจของราชการทั้งส่วนกลางและภูมิภาคใหม่  การปฏิรูประบบราชการที่มีลักษณะงานในภารกิจที่ซ้ำซ้อนกัน ซึ่งเป็นที่มาของการสิ้นเปลืองงบประมาณและกำลังคน           การปฏิรูประบบราชการ  จึงต้องกระทำไปพร้อมๆ กับการปฏิรูปองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพื่อจัดความสัมพันธ์เชิงอำนาจภารกิจหน้าที่ว่าราชการส่วนกลางและภูมิภาคจะมีหน้าที่ทำอะไรและอย่างไร โดยเฉพาะการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ทั้งในแง่การถ่ายโอนภารกิจ บุคลากร และการถ่ายโอนงบประมาณเพื่อให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นดำเนินการแทนและต้องเชื่อมั่นในศักยภาพขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น           การพัฒนาศักยภาพองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจึงเป็นประเด็นหนึ่งที่รัฐบาลและส่วนราชการจะต้องพิจารณาเพิ่มขีดความสามารถให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ทั้งในแง่ การจัดสรรระบบภาษีอากร ค่าธรรมเนียมที่เหมาะสมให้แก่ท้องถิ่น การจัดระบบการเพิ่มรายได้ของท้องถิ่นทั้งการจัดให้มีกฎหมายรายได้ท้องถิ่น การจัดให้มี กฎหมายความร่วมมือ (สหการ) ระหว่างท้องถิ่นส่วนราชการและเอกชนหรือมีกฎหมายกิจการพาณิชย์ที่เปิดโอกาสให้ท้องถิ่นจัดทำกิจการต่างๆ ได้           ผมเข้าใจว่า การเดินหน้าตามแผนยุทธศาสตร์และแนวทางปฏิรูปประเทศที่อยู่ภายใต้โครงสร้างการบริหารประเทศแบบเดิมๆ แม้ว่าจะมอบให้ส่วนราชการต่างๆ ไปดำเนินการ เพื่อปฏิบัติตามแนวทางการปฏิรูปประเทศก็ตามและจะมีระบบการติดตามความก้าวหน้า ตลอดการติดตามประเมินผล ตามที่กำหนดไว้ก็ตามเช่นกันนั้น           ในที่สุดก็อาจจะกลายเป็นว่า การแก้ไขปัญหาและการพัฒนาในบางเรื่องบางประเด็นนั้นจำเป็นต้องทำกันแบบบูรณาการ หรือสร้างความร่วมมือผนึกกำลังร่วมกันทำ เพื่อให้มีประสิทธิภาพในการแก้ไขปัญหาหรือผนึกกำลังกันพัฒนา           แต่องค์กรส่วนราชการที่เป็นอยู่ทั้งส่วนกลางและส่วนภูมิภาคที่แยกกรม กอง เป็นส่วนๆ มักมีความซ้ำซ้อนในการปฏิบัติงานมีลักษณะแย่งงบประมาณ แย่งโครงการกันทำ ก็จะทำให้ต่างคนต่างทำ ทำให้ขาดพลังในการพัฒนาและแก้ไขปัญหา ในที่สุดปัญหาของประเทศและประชาชน ก็ไม่ได้รับการแก้ไขอย่างมีประสิทธิภาพ           ยุทธศาสตร์ชาติและการปฏิรูปประเทศจึงควรตระหนักและเห็นความสำคัญที่จะต้องมีการเปลี่ยนมุมมองใหม่ว่าให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเป็นรากฐานในการแบกรับภารกิจเพื่อการพัฒนาประเทศ และเห็นว่าการเร่งปฏิรูประบบราชการไปพร้อมๆ กับการเร่งปฏิรูปองค์กร ปกครองส่วนท้องถิ่นจะเป็นความหวังไปสู่เป้าหมายได้